Wanneer is een contract af? Het Strominator-arrest en wijzigingen tijdens de looptijd
3 min lezen
Contracten veranderen tijdens de looptijd. Er komt werk bij, de planning schuift of de omstandigheden wijzigen. Het aanbestedingsrecht bepaalt wanneer u zo’n wijziging mag doorvoeren zonder opnieuw aan te besteden. Op 4 juni 2026 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie een nieuwe vraag beantwoord: tot wanneer kunt u een contract nog wijzigen? Dit artikel bespreekt het arrest en wat het betekent voor uw contractmanagement.
De regels voor wijzigingen in het kort
Een wezenlijke wijziging van een lopende opdracht is in beginsel een nieuwe opdracht. Die moet u dan opnieuw aanbesteden. Dat volgt uit het arrest Pressetext (zaak C-454/06) en staat nu in artikel 72 van Richtlijn 2014/24/EU. In Nederland zijn de regels opgenomen in de artikelen 2.163a tot en met 2.163g van de Aanbestedingswet 2012.
Een wijziging is wel toegestaan in onder meer deze gevallen:
- Vooraf voorzien. De wijziging staat duidelijk, nauwkeurig en ondubbelzinnig beschreven in de oorspronkelijke stukken, bijvoorbeeld in een optie- of herzieningsclausule.
- Aanvullende prestaties. Er zijn extra werken, leveringen of diensten nodig die de oorspronkelijke opdrachtnemer moet leveren, omdat wisselen om economische of technische redenen niet kan en tot grote nadelen leidt.
- Onvoorziene omstandigheden. Een zorgvuldige aanbestedende dienst kon de wijziging niet voorzien en de aard van de opdracht verandert niet.
- Kleine wijzigingen. De wijziging blijft onder de Europese drempel en onder 10 procent van de oorspronkelijke waarde bij leveringen en diensten, of 15 procent bij werken.
- Niet wezenlijk. De wijziging verandert de opdracht niet wezenlijk.
Bij aanvullende prestaties en onvoorziene omstandigheden geldt een grens van 50 procent van de oorspronkelijke waarde per wijziging.
Wat speelde er in de zaak Strominator?
De zaak (C-820/24) ging over een Oostenrijkse opdracht voor elektrotechnische werken aan een schoolcampus. Na een brand voerde de opdrachtnemer alleen het resterende deel van het werk uit. Dat werk werd opgeleverd en definitief aanvaard, en de eindfactuur werd ingediend, maar nog niet betaald. Later spraken partijen in een schikking af dat de opdrachtnemer de niet uitgevoerde werken alsnog zou uitvoeren, zonder nieuwe aanbesteding. De vraag was of dat nog een wijziging van het bestaande contract kon zijn.
Wat besliste het Hof?
Het Hof oordeelde dat de looptijd van een opdracht in de zin van artikel 72 eindigt zodra drie dingen zijn gebeurd:
- de opdrachtnemer heeft zijn prestaties volledig uitgevoerd;
- de aanbestedende dienst heeft die prestaties definitief aanvaard;
- de eindfactuur is ingediend.
Dat de eindfactuur nog niet is betaald, verlengt de looptijd niet. Na dat moment kunt u geen gebruik meer maken van de wijzigingsmogelijkheden van artikel 72. Nieuw werk is dan een nieuwe opdracht, die u volgens de gewone regels moet aanbesteden.
Wat betekent dit voor uw contractmanagement?
- Weet waar uw contract staat. Leg in het contractregister vast wanneer prestaties zijn opgeleverd, wanneer ze definitief zijn aanvaard en wanneer de eindfactuur is ontvangen.
- Kijk vooruit voor de eindafrekening. Is er nog werk dat u bij dezelfde partij wilt onderbrengen? Regel dat dan voordat u definitief aanvaardt, en toets het aan de wijzigingsregels.
- Gebruik schikkingen niet als omweg. Een schikking na afloop kan geen nieuwe prestaties toevoegen zonder aanbesteding.
- Neem opties op. Voorziet u mogelijke uitbreiding, beschrijf die dan vooraf duidelijk in de stukken.
- Documenteer elke wijziging. Leg per wijziging vast op welke grond die is toegestaan en wat het effect is op de waarde.
Checklist bij een wijzigingsverzoek
- Loopt de opdracht nog, of zijn uitvoering, aanvaarding en eindfactuur al afgerond?
- Staat de wijziging als optie of herzieningsclausule in de stukken?
- Zo niet: past de wijziging binnen een van de wettelijke gronden?
- Wat is de cumulatieve waarde van alle wijzigingen tot nu toe?
- Is een aankondiging van de wijziging nodig?
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies.
Hulp nodig?
Wilt u een wijzigingsverzoek laten toetsen of uw contractregister zo inrichten dat u deze momenten goed volgt? Ad Rem Consultants helpt bij contractmanagement en de beoordeling van wijzigingen. Neem contact op.
