AI inkopen: de Europese modelclausules en de AI-verordening na de Digital Omnibus
3 min lezen
Steeds meer software bevat toepassingen van kunstmatige intelligentie (AI, artificial intelligence). Soms is dat het hoofdproduct, vaak zit het verwerkt in een bestaand pakket. Wie AI inkoopt, krijgt te maken met de Europese AI-verordening en met nieuwe vragen in het contract. Dit artikel geeft een praktisch overzicht. Het is algemene informatie en geen juridisch advies.
De AI-verordening in het kort
De AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689, regelt AI-systemen op basis van risico. Sommige toepassingen zijn verboden. Voor AI-systemen met een hoog risico gelden strenge eisen, bijvoorbeeld voor toepassingen bij werving en selectie of bij de beoordeling van kredietwaardigheid. Voor een aantal andere systemen gelden vooral transparantieverplichtingen.
De verordening maakt onderscheid tussen rollen. De aanbieder ontwikkelt het systeem en brengt het op de markt. De gebruiksverantwoordelijke zet het systeem in onder eigen verantwoordelijkheid. Een organisatie die AI inkoopt, is meestal gebruiksverantwoordelijke en heeft dan eigen verplichtingen, zoals menselijk toezicht en het volgen van de gebruiksinstructies.
Wat veranderde met de Digital Omnibus
Op 27 juli 2026 is Verordening (EU) 2026/1744 in werking getreden, de Digital Omnibus voor AI. Die schuift de toepassing van de eisen voor AI-systemen met een hoog risico op:
| Onderdeel | Nieuwe datum |
|---|---|
| Hoog-risicosystemen uit bijlage III (zelfstandige toepassingen, bijvoorbeeld bij werving of kredietbeoordeling) | 2 december 2027 |
| Hoog-risicosystemen uit bijlage I (AI in producten onder Europese productwetgeving) | 2 augustus 2028 |
| Transparantieverplichtingen uit artikel 50 | Ongewijzigd, van toepassing vanaf 2 augustus 2026 |
Uitstel betekent geen afstel. Contracten die nu worden gesloten, lopen vaak door tot na deze data. Neem de eisen daarom nu al mee in de aanbesteding en het contract.
De Europese modelclausules voor AI
De Europese Commissie stelt via de gemeenschap van publieke inkopers modelclausules beschikbaar voor de inkoop van AI (MCC-AI, model contractual clauses for AI). Er zijn twee varianten: een uitgebreide versie voor AI-systemen met een hoog risico en een lichte versie voor andere AI-systemen. De bijgewerkte versies zijn in 2025 gepubliceerd.
De clausules zijn geen verplichting, maar een bruikbaar startpunt. Ze behandelen onder meer:
- Een risicobeheersysteem bij de leverancier.
- Kwaliteit en herkomst van de gegevens waarmee het systeem is getraind.
- Technische documentatie en gebruiksinstructies.
- Transparantie, menselijk toezicht en uitlegbaarheid.
- Nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en beveiliging.
- Rechten op gegevens en op het systeem.
Pas de clausules aan op de situatie. Ze zijn geschreven voor publieke inkopers en sluiten niet vanzelf aan op bijvoorbeeld ARBIT of eigen inkoopvoorwaarden.
Stappen bij het inkopen van AI
- Inventariseer of het product AI bevat. Vraag dit expliciet uit bij de marktverkenning en in de aanbesteding.
- Bepaal de risicoklasse onder de AI-verordening en de rol van de organisatie.
- Stel eisen op uit de verordening en uit eigen beleid, bijvoorbeeld over gegevens en uitlegbaarheid.
- Gebruik de modelclausules als basis voor het contract.
- Leg vast welke informatie de leverancier aanlevert om de organisatie te laten voldoen aan haar eigen verplichtingen.
- Regel het beheer: wie bewaakt prestaties, wijzigingen in het model en incidenten?
Aandachtspunten in het contractmanagement
- AI-modellen veranderen door updates. Spreek af dat de leverancier wijzigingen aankondigt en de gevolgen beschrijft.
- Vraag om periodieke rapportage over nauwkeurigheid en eventuele afwijkingen.
- Leg vast of en hoe de leverancier gegevens van de organisatie gebruikt om modellen te trainen.
- Bij financiële instellingen: een AI-dienst is vaak ook een ICT-dienst onder de Digital Operational Resilience Act (DORA).
Valkuilen
- Ervan uitgaan dat het uitstel betekent dat er nu niets hoeft te gebeuren.
- AI die in een bestaand pakket wordt toegevoegd, niet opmerken.
- Alle verantwoordelijkheid bij de leverancier leggen, terwijl de gebruiksverantwoordelijke eigen plichten heeft.
Hulp nodig?
Ad Rem Consultants helpt bij het opnemen van AI-eisen in aanbestedingen en contracten en bij het beheer tijdens de looptijd. Wilt u weten wat de AI-verordening betekent voor uw inkoop? neem contact op.
