Meerwerk en contractwijzigingen: wat mag en wat moet opnieuw aanbesteed
4 min lezen
Contracten veranderen tijdens de looptijd. De organisatie groeit, wetgeving wijzigt of een technische oplossing blijkt niet te werken. Voor een aanbestedende dienst is niet elke wijziging vrij. Een te grote wijziging staat gelijk aan een nieuwe opdracht die opnieuw moet worden aanbesteed. Dit artikel zet de regels en een praktische toets op een rij. Het is algemene informatie en geen juridisch advies voor een concreet geval.
Het uitgangspunt: geen wezenlijke wijziging
Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft in het arrest Pressetext (C-454/06) bepaald dat een wezenlijke wijziging van een aanbestede opdracht een nieuwe aanbesteding vereist. Dat principe staat inmiddels in de Aanbestedingswet 2012. Artikel 2.163a bepaalt dat een opdracht niet wezenlijk mag worden gewijzigd zonder nieuwe procedure, tenzij een van de wijzigingsgronden van toepassing is.
Een wijziging is in elk geval wezenlijk als die:
- voorwaarden introduceert die, als ze in de oorspronkelijke procedure hadden gestaan, andere gegadigden of een andere inschrijving hadden opgeleverd;
- het economisch evenwicht verschuift in het voordeel van de opdrachtnemer;
- de reikwijdte van de opdracht aanzienlijk verruimt;
- de opdrachtnemer vervangt door een nieuwe, buiten de toegestane gevallen.
De wijzigingsgronden in de Aanbestedingswet 2012
| Artikel | Grond | Kern |
|---|---|---|
| 2.163b | De-minimisregel | Wijziging onder de Europese drempel en onder 10 procent van de oorspronkelijke waarde bij leveringen en diensten, of 15 procent bij werken. De algemene aard van de opdracht verandert niet. |
| 2.163c | Herzieningsclausule | De wijziging was vooraf voorzien in een duidelijke, nauwkeurige en ondubbelzinnige clausule in de aanbestedingsstukken. |
| 2.163d | Aanvullende werken, leveringen of diensten | Wisseling van opdrachtnemer is om economische of technische redenen niet mogelijk en zou tot aanzienlijk ongemak of hoge kosten leiden. Prijsverhoging maximaal 50 procent van de oorspronkelijke waarde per wijziging. |
| 2.163e | Onvoorziene omstandigheden | Een zorgvuldige aanbestedende dienst kon de omstandigheden niet voorzien. De algemene aard verandert niet. Prijsverhoging maximaal 50 procent per wijziging. |
| 2.163f | Vervanging opdrachtnemer | Op basis van een herzieningsclausule of na herstructurering, mits de nieuwe partij aan de oorspronkelijke geschiktheidseisen voldoet. |
| 2.163g | Niet-wezenlijke wijziging | Een wijziging die niet wezenlijk is, mag ongeacht de waarde. |
Voor wijzigingen op grond van aanvullende leveringen en onvoorziene omstandigheden geldt bovendien een publicatieplicht. De Europese richtlijn 2014/24/EU, artikel 72, eerste lid, verplicht de aanbestedende dienst om daarvan een aankondiging te publiceren.
Een praktische toets in vijf vragen
- Is de wijziging voorzien in een herzieningsclausule in het contract? Zo ja, blijf binnen die clausule.
- Blijft de wijziging onder de Europese drempel en onder 10 of 15 procent van de oorspronkelijke waarde? Tel opeenvolgende wijzigingen bij elkaar op.
- Gaat het om aanvullende prestaties die alleen deze opdrachtnemer redelijkerwijs kan leveren?
- Gaat het om omstandigheden die bij de aanbesteding echt niet te voorzien waren?
- Verandert de wijziging de aard van de opdracht of het evenwicht tussen partijen? Zo ja, dan is een nieuwe procedure waarschijnlijk nodig.
Leg de uitkomst van deze toets vast in het contractdossier. Bij een controle door de accountant of een klacht van een concurrent moet de onderbouwing te vinden zijn.
Na afloop van het contract
In juni 2026 deed het Hof van Justitie uitspraak in de zaak Strominator (C-820/24). Volgens de beschikbare samenvattingen eindigt een opdracht na volledige uitvoering, definitieve aanvaarding en eindfactuur, en is daarna geen wijziging op grond van artikel 72 van de richtlijn meer mogelijk. Een verlopen contract kan dus niet achteraf worden opgerekt. Zie ook het artikel over het tijdig nemen van de beslissing om te verlengen of opnieuw aan te besteden.
Opdrachten onder de Europese drempels
De artikelen 2.163a tot en met 2.163g gelden voor Europese opdrachten. Voor nationale en meervoudig onderhandse opdrachten gelden ze niet rechtstreeks. Wel kunnen het eigen inkoopbeleid en algemene beginselen zoals gelijke behandeling en transparantie grenzen stellen, vooral bij opdrachten met een duidelijk grensoverschrijdend belang. Gebruik de vijf vragen hierboven ook bij deze opdrachten als denkkader.
Voorkomen is beter
- Neem in de aanbestedingsstukken herzieningsclausules op voor wijzigingen die u kunt verwachten, zoals volumes, indexering of nieuwe versies van software.
- Raam de opdrachtwaarde inclusief opties en verlengingen.
- Leg een vaste werkwijze voor meerwerk vast: schriftelijk verzoek, offerte, toets, akkoord van de bevoegde persoon.
- Houd per contract bij hoeveel er al is gewijzigd.
Hulp nodig?
Ad Rem Consultants helpt bij het toetsen van voorgenomen contractwijzigingen en bij het opstellen van herzieningsclausules in nieuwe aanbestedingen. Twijfelt u over een wijziging? neem contact op.
