Meervoudig onderhands, nationaal of Europees: de procedurekeuze uitgelegd
4 min lezen
Welke procedure past bij uw opdracht? Die vraag komt in elk inkooptraject terug. Het antwoord hangt af van de geraamde waarde, het soort opdracht, de markt en uw eigen inkoopbeleid. Dit artikel zet de mogelijkheden op een rij en laat zien hoe u de keuze onderbouwt.
De basis: de geraamde waarde
Het startpunt is de raming van de totale opdrachtwaarde, exclusief omzetbelasting (btw), inclusief opties en verlengingen. Ligt die waarde op of boven het Europese drempelbedrag, dan moet u een Europese procedure volgen. Voor 2026 en 2027 is het drempelbedrag voor leveringen en diensten EUR 140.000 voor de centrale overheid en EUR 216.000 voor andere aanbestedende diensten. Voor werken is het EUR 5.404.000.
Onder de Europese drempel
Onder de drempel bent u vrijer, maar niet helemaal vrij. Artikel 1.4 van de Aanbestedingswet 2012 bepaalt dat u de procedure kiest op basis van objectieve criteria. Op schriftelijk verzoek van een ondernemer moet u uw keuze motiveren. De Gids Proportionaliteit geeft factoren voor die keuze, zoals de omvang van de opdracht, de transactiekosten voor u en voor ondernemers, het aantal potentiële inschrijvers, het gewenste eindresultaat, de complexiteit, het type opdracht en de marktsituatie.
De gangbare procedures onder de drempel zijn:
- Enkelvoudig onderhands. U vraagt één ondernemer om een offerte. Geschikt voor kleine opdrachten.
- Meervoudig onderhands. U vraagt een beperkt aantal ondernemers, vaak drie tot vijf, om een offerte. U moet de uitgenodigde partijen gelijk behandelen en de gunning baseren op vooraf bekende criteria.
- Nationale procedure. Een openbare of niet-openbare procedure met publicatie op TenderNed, maar zonder de volledige Europese regels. Voor werken wordt daarbij vaak het Aanbestedingsreglement Werken (ARW) gebruikt.
Let op: heeft een opdracht onder de drempel een duidelijk grensoverschrijdend belang, omdat ondernemers uit andere lidstaten mogelijk interesse hebben, dan moet u een passende mate van openbaarheid geven. Een onderhandse procedure is dan meestal niet voldoende.
Veel organisaties leggen in hun inkoopbeleid eigen bedragen vast voor de keuze tussen enkelvoudig onderhands, meervoudig onderhands en nationaal. Die bedragen gaan voor binnen de eigen organisatie, mits ze passen bij de wet en de Gids Proportionaliteit.
Boven de Europese drempel
Boven de drempel kiest u uit de procedures in de Aanbestedingswet:
| Procedure | Kenmerk | Geschikt als |
|---|---|---|
| Openbare procedure | Iedereen kan inschrijven in één ronde | De opdracht goed te beschrijven is en de markt niet te groot is voor beoordeling van alle inschrijvingen |
| Niet-openbare procedure | Eerst selectie op geschiktheid, daarna inschrijving door een beperkt aantal geselecteerden | Veel gegadigden worden verwacht of de beoordeling van de inschrijvingen intensief is |
| Mededingingsprocedure met onderhandeling | Selectie, daarna onderhandelen over de inschrijvingen | De opdracht maatwerk of aanpassing vraagt; alleen in de gevallen die de wet noemt |
| Concurrentiegerichte dialoog | Selectie, dialoog over oplossingen, daarna inschrijving | U de oplossing niet vooraf kunt beschrijven; alleen in de gevallen die de wet noemt |
| Innovatiepartnerschap | Ontwikkeling en aankoop van een nog niet beschikbare oplossing | Er op de markt nog geen passende oplossing bestaat |
| Onderhandelingsprocedure zonder aankondiging | Direct onderhandelen met een of meer ondernemers | Alleen in uitzonderlijke, strikt omschreven situaties, zoals dwingende spoed die niet aan u te wijten is |
Zo komt u tot een keuze
- Maak een onderbouwde raming over de hele looptijd.
- Toets de raming aan het geldende drempelbedrag.
- Onder de drempel: weeg de factoren uit de Gids Proportionaliteit en uw inkoopbeleid, en ga na of er een grensoverschrijdend belang is.
- Boven de drempel: kies de procedure die past bij hoe goed u de opdracht kunt beschrijven en hoeveel gegadigden u verwacht.
- Leg de keuze en de motivering vast, zodat u die op verzoek kunt geven.
Ontwikkelingen
Het aanbestedingsrecht is in beweging. De Europese Commissie heeft in september 2026 een voorstel gepresenteerd om de drie aanbestedingsrichtlijnen te vervangen door één verordening, met minder procedures. Dat is een voorstel en nog niet van kracht. In Nederland ligt wetsvoorstel 36874 over de versterking van de rechtsbescherming bij aanbesteden; dat is nog in behandeling. Voor nu gelden de huidige regels.
Valkuilen
- Een meervoudig onderhandse procedure kiezen terwijl de raming boven de drempel ligt.
- Steeds dezelfde ondernemers uitnodigen zonder roulatie of motivering.
- Grensoverschrijdend belang niet toetsen.
- Een uitzonderingsprocedure gebruiken zonder dat de wettelijke voorwaarden zijn vervuld.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies voor uw specifieke situatie.
Hulp nodig?
Ad Rem Consultants helpt bij de procedurekeuze en de onderbouwing daarvan, en begeleidt aanbestedingen onder en boven de Europese drempel. Wilt u uw keuze laten toetsen? neem contact op.
